TRANG CHỦTrước hàng loạt rào cản từ chính sách thuế quan tại Mỹ và các thị trường xuất khẩu lớn, ngành thép Việt Nam đang trải qua giai đoạn đầy thách thức. Tuy nhiên, nhờ sự linh hoạt trong chiến lược và kỳ vọng phục hồi mạnh từ thị trường nội địa, nhiều doanh nghiệp vẫn vững vàng vượt sóng, tìm thấy cơ hội tăng trưởng trong gian khó.
Xuất khẩu sắt thép: “Miếng bánh” dần thu hẹp
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, giá trị xuất khẩu sắt thép các loại trong tháng 5/2025 chỉ đạt hơn 600 triệu USD, giảm tới 15% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 3,09 tỷ USD, giảm 23,5% so với cùng kỳ 2024. Mặt hàng sản phẩm từ thép dù có mức tăng 31%, nhưng không đủ bù đắp, khiến tổng giá trị xuất khẩu chung của hai mặt hàng vẫn giảm 6,8%.
Mỹ – một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của ngành thép Việt – ghi nhận mức sụt giảm mạnh nhất. Riêng tháng 5, sắt thép các loại xuất sang Mỹ chỉ đạt 67,6 triệu USD, giảm 32% so với cùng kỳ. Tổng 5 tháng đầu năm, giá trị xuất khẩu sang Mỹ chỉ còn 308,4 triệu USD, “bốc hơi” gần 50% so với cùng kỳ 2024.
Nguyên nhân chính không chỉ đến từ sản lượng giảm hơn 30%, mà còn bởi giá bình quân giảm sâu – từ mức 853.800 đồng/tấn xuống 623.000 đồng/tấn, tức giảm hơn 27%. Diễn biến chung của thị trường cũng không mấy tích cực khi giá thép, quặng sắt đều giảm trên 11% từ đầu năm theo thống kê của Trading Economics.
Mỹ gia tăng hàng rào thuế – Thách thức trực diện với thép Việt
Ngày 4/6/2025, Chính phủ Mỹ chính thức nâng thuế nhập khẩu đối với thép và nhôm từ 25% lên 50%, một động thái mạnh nhằm bảo vệ sản xuất nội địa. Đặc biệt, thép Việt Nam đang phải đối mặt với cuộc điều tra chống bán phá giá đối với mặt hàng tôn mạ, được khởi xướng từ tháng 9/2024. Đến đầu tháng 4/2025, Bộ Thương mại Mỹ đã công bố kết quả sơ bộ của cuộc điều tra: Tập đoàn Hoa Sen bị áp mức thuế 59%, Tập đoàn Hoà Phát và Nam Kim cùng chịu mức 49,42%, Tôn Đông Á là 39,84%, trong khi các doanh nghiệp còn lại phải đối mặt với mức thuế lên tới 88,12%. Dù đây mới chỉ là kết quả tạm thời, nhưng mức thuế cao như vậy đã khiến triển vọng xuất khẩu tôn mạ của Việt Nam vào thị trường Mỹ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Kết luận cuối cùng dự kiến sẽ được Bộ Thương mại Mỹ công bố vào ngày 18/8/2025, trước khi đưa ra quyết định áp thuế chính thức vào tháng 10.
Trong “nguy” có “cơ” – Doanh nghiệp xoay chuyển thế nào?
Trước những biến động mạnh mẽ từ thị trường quốc tế, đặc biệt là chính sách thuế quan ngày càng siết chặt tại Mỹ, ngành thép Việt Nam đang đối diện với một giai đoạn thử thách chưa từng có. Tuy nhiên, như quy luật tất yếu của thị trường, trong bối cảnh đầy “nguy cơ”, vẫn luôn tồn tại những cơ hội cho các doanh nghiệp biết cách thích nghi và điều chỉnh chiến lược kịp thời.
Đánh giá tác động của những biến động bên ngoài đến ngành thép trong nước, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường, Công ty cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS) cho rằng, thông tin ông Trump dọa áp thuế 50% lên thép nếu đưa ra cách đây 2 – 3 tháng chắc chắn sẽ tác động rất lớn đến doanh nghiệp thép và tôn mạ Việt Nam, bởi sau thời điểm áp thuế vào tháng 4/2025, nhập khẩu thép của Mỹ từ Việt Nam đã giảm đáng kể. Chuyên gia từ VPBankS đánh giá ảnh hưởng từ nay đến cuối năm sẽ không nhiều, bất chấp các chính sách thuế nặng nề của Tổng thống Trump.
Nhiều chuyên gia trong nước cũng nhận định rằng, từ nay đến cuối năm, tác động tiêu cực từ các chính sách thuế – dù khắc nghiệt – sẽ dần được kiểm soát, nhờ sự chủ động của các doanh nghiệp trong việc tái cấu trúc hoạt động xuất khẩu và khai thác thị trường nội địa. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào một thị trường truyền thống như Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã và đang chuyển hướng sang các thị trường khác ít rào cản hơn, như châu Âu, Đông Nam Á hoặc khu vực Trung Đông. Một số đơn vị thậm chí đã thiết lập lại chuỗi cung ứng, chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu nội địa – đặc biệt là HRC (thép cuộn cán nóng) – nhằm đủ điều kiện được miễn hoặc giảm áp thuế chống bán phá giá tại các thị trường khó tính.
Việc chứng minh được xuất xứ hàng hóa rõ ràng không chỉ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu thép hộp hoặc tôn mạ tiếp tục duy trì hiện diện tại thị trường Mỹ, mà còn mở ra cơ hội hợp tác nội khối. Thay vì cạnh tranh gay gắt, một số tập đoàn lớn trong nước đang có xu hướng hợp tác cung ứng nguyên liệu cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng nhau tối ưu hóa lợi thế về thuế, chi phí và năng lực sản xuất.
Bên cạnh đó, thị trường châu Âu – vốn được đánh giá là đầy tiềm năng nhưng cũng nhiều rào cản kỹ thuật – đang trở thành hướng đi mới cho nhiều doanh nghiệp thép Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh Mỹ gia tăng rào cản thương mại, việc một số doanh nghiệp Việt được hưởng mức thuế tạm thời 0% khi xuất khẩu HRC vào châu Âu là một lợi thế rõ rệt, giúp mở rộng quy mô thị trường, đa dạng hóa khách hàng và giảm rủi ro tập trung.
Cùng lúc đó, thị trường nội địa đang dần phục hồi sau thời gian trầm lắng do bất động sản đóng băng. Nhu cầu tiêu thụ thép xây dựng và HRC phục vụ cho các dự án hạ tầng, công nghiệp đang tăng trở lại. Đây là cơ hội để doanh nghiệp cân đối lại chiến lược tiêu thụ, giảm bớt áp lực từ xuất khẩu và tận dụng sự khởi sắc của nền kinh tế trong nước.
Rõ ràng, bối cảnh hiện tại đang buộc các doanh nghiệp thép Việt phải linh hoạt, sáng tạo và bản lĩnh hơn trong từng quyết định chiến lược. Dù con đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với sự chủ động trong thích nghi và điều phối thị trường, ngành thép Việt hoàn toàn có thể vững vàng vượt sóng, thậm chí mở ra giai đoạn phát triển bền vững hơn trong tương lai.
(Tổng hợp từ Báo đầu tư)