TRANG CHỦ
Việc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump công bố mức thuế 20% đối với hàng hóa xuất xứ Việt Nam ngay sau cuộc điện đàm với Tổng Bí thư Tô Lâm đang tạo ra những phản ứng trái chiều trong cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ chiếm gần 30% tổng kim ngạch, ngành kết cấu thép – dù không chịu ảnh hưởng trực tiếp như dệt may hay điện tử – nhưng cũng đứng trước áp lực không nhỏ và những cơ hội tái cấu trúc để bứt phá.
Áp lực: Chi phí gia tăng – rào cản cạnh tranh
Mặc dù mức thuế 20% của Hoa Kỳ không tác động ngay lập tức đến toàn ngành kết cấu thép, nhưng đối với các doanh nghiệp đang xuất khẩu sản phẩm sang thị trường Mỹ – đặc biệt là các loại kết cấu thép tiền chế, thép hộp, dầm, cột, khung nhà thép công nghiệp – thì đây là cú đánh trực tiếp vào sức cạnh tranh về giá.
Trong ngành kết cấu thép, giá thành đóng vai trò then chốt trong việc trúng thầu các dự án quốc tế. Khi giá xuất khẩu bị đội lên 20% do thuế, các nhà thầu Việt Nam sẽ khó cạnh tranh với doanh nghiệp từ các nước không bị áp mức thuế tương tự. Những hợp đồng cung ứng kết cấu thép cho các công trình tại Mỹ, vốn dĩ đã chịu áp lực cạnh tranh gay gắt, nay sẽ càng thêm thách thức.
Thêm vào đó, một số doanh nghiệp trong nước hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu đầu vào (thép cuộn, tôn, linh kiện kết cấu…) từ Trung Quốc. Trong trường hợp không chứng minh rõ ràng được xuất xứ, sản phẩm có nguy cơ bị phân loại là “hàng trung chuyển” – tức hàng hóa không được sản xuất thực chất tại Việt Nam mà chỉ đơn giản được gia công nhẹ, đóng gói, dán nhãn lại. Những sản phẩm này có thể bị áp mức thuế cao gấp đôi – lên tới 40%, khiến chi phí bị đội lên quá cao và gần như mất khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ.
Rào cản không chỉ nằm ở mức thuế, mà còn đến từ các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật. Doanh nghiệp muốn tiếp tục xuất khẩu sẽ cần đầu tư nhiều hơn vào hệ thống chứng nhận xuất xứ (CO), truy vết chuỗi cung ứng, hồ sơ kỹ thuật và kiểm định độc lập theo tiêu chuẩn Mỹ. Tất cả những yếu tố này làm tăng chi phí tuân thủ, đòi hỏi nguồn nhân lực chuyên môn cao và hệ thống quản trị chất lượng chặt chẽ.
Tổng thể, với chi phí đầu vào tăng, quy trình xuất khẩu phức tạp hơn và khả năng cạnh tranh giảm, các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành kết cấu thép sẽ là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhiều doanh nghiệp có thể buộc phải chuyển hướng thị trường, tạm dừng đơn hàng sang Mỹ, hoặc chịu thiệt hại về lợi nhuận trong giai đoạn đầu điều chỉnh.
Động lực: Nâng cấp chuỗi giá trị – bứt phá từ nội lực
Ở chiều tích cực, chính sách thuế mới của Mỹ có thể trở thành đòn bẩy thúc đẩy ngành kết cấu thép Việt Nam tái định vị, chuyển từ gia công giá rẻ sang phát triển bền vững và có chiều sâu.
Tăng tỷ lệ nội địa hóa
Để tránh rủi ro bị coi là “trung chuyển”, các doanh nghiệp sẽ phải đầu tư mạnh hơn vào chuỗi cung ứng trong nước, từ nguyên vật liệu, linh kiện đến gia công, hoàn thiện sản phẩm. Việc này không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng trong nước, mà còn tăng khả năng kiểm soát chất lượng và chủ động về tiến độ sản xuất, thay vì phụ thuộc vào đối tác nước ngoài.
Chuẩn hóa và hiện đại hóa sản xuất
Doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào công nghệ sản xuất, tự động hóa, phần mềm thiết kế kết cấu, và quản lý chất lượng, để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ Mỹ và các thị trường phát triển. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất, giảm sai lỗi kỹ thuật, mà còn nâng cao vị thế cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Mở rộng thị trường xuất khẩu
Việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ đang bộc lộ rủi ro, khiến doanh nghiệp phải tìm kiếm thêm các thị trường thay thế như Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi – nơi đang có nhu cầu lớn về kết cấu thép cho hạ tầng và công nghiệp.
Đây cũng là cơ hội để xây dựng chiến lược xuất khẩu bền vững hơn, với danh mục thị trường đa dạng và linh hoạt trước biến động thương mại toàn cầu.
Tiếp cận công nghệ Mỹ với chi phí tốt hơn
Trong khi hàng hóa Việt Nam bị áp thuế cao, hàng hóa Mỹ lại được ưu đãi thuế 0% khi vào Việt Nam – điều này giúp doanh nghiệp trong nước mua máy móc, thiết bị công nghệ cao, phần mềm bản quyền từ Mỹ với giá tốt hơn.
Nếu tận dụng tốt, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể nâng cấp dây chuyền sản xuất, cải thiện năng lực thiết kế và gia công, tiến gần hơn tới tiêu chuẩn của các nước phát triển.
Chính sách thuế mới là lời cảnh báo mạnh mẽ rằng ngành kết cấu thép không thể mãi dựa vào lợi thế chi phí. Đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp đầu tư chiều sâu, xây dựng năng lực lõi và bứt phá bằng chất lượng.Dù có thể gặp khó khăn trong ngắn hạn, nhưng nếu chủ động thích nghi, ngành kết cấu thép Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển nguy thành cơ, vươn lên mạnh mẽ hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
(Tổng hợp từ Vietnamnet, Báo Công thương)